Human Rights Watch kêu gọi hủy cáo buộc và trả tự do cho những người bị bắt, cho rằng việc xử lý vụ việc vi phạm quyền tự do biểu đạt.
Theo Human Rights Watch (HRW), từ cuối tháng 6/2026, chính quyền Việt Nam đã bắt giữ 5 người liên quan đến việc xuất bản cuốn sách Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng, tác phẩm viết về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cả 5 người gồm Nguyễn Thành Nam, Trần Việt Anh, Nguyễn Thúy Hằng, Đào Bá Đoan và Nguyễn Văn Yên bị Công an Hà Nội khởi tố theo Điều 117 Bộ luật Hình sự về tội “tuyên truyền chống Nhà nước”. Nếu bị kết tội, họ có thể đối mặt mức án lên đến 20 năm tù. HRW kêu gọi hủy bỏ các cáo buộc và trả tự do ngay lập tức, vô điều kiện cho những người này.
Cuốn sách và những phản ứng sau khi xuất bản
Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng do ông Nguyễn Thành Nam, một lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ, chấp bút và Nhà xuất bản Hội Nhà văn tại Hà Nội phát hành vào tháng 4/2026. Tác phẩm trình bày cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh thông qua các cuộc đối thoại giữa thầy và trò, sử dụng ngôn ngữ hiện đại nhằm giúp độc giả trẻ tiếp cận tư tưởng của ông.
Theo báo Công an, nội dung cuốn sách bị cho là “xuyên tạc lịch sử”, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng một số lãnh đạo khác.
Các sự kiện giới thiệu sách trong tháng 4 và tháng 5 nhận được sự chú ý tích cực, trong đó có bài viết trên một số cơ quan báo chí nhà nước. Tuy nhiên, vào tháng 6, ông Phan Trung Cẩn, một cựu cán bộ cấp tỉnh của Đảng Cộng sản, đăng bài chỉ trích cuốn sách trên mạng xã hội, cho rằng tác phẩm thiếu sự tôn kính với Chủ tịch Hồ Chí Minh và hạ thấp lịch sử cách mạng Việt Nam. Ông cũng kêu gọi tiêu hủy sách. Sau đó, một số người dùng mạng yêu cầu xử lý những người tham gia biên soạn và quảng bá tác phẩm.
Nhà xuất bản và các cơ quan báo chí bị xử lý
Sau những phản ứng trên, các bài viết giới thiệu cuốn sách trên báo chí Việt Nam lần lượt bị gỡ bỏ. Nhà xuất bản Hội Nhà văn công khai xin lỗi và ra thông báo thu hồi sách.
Cục Xuất bản, In và Phát hành thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sau đó đình chỉ hoạt động nhà xuất bản trong hai tháng và phạt 100 triệu đồng. Đến tháng 7, Cục Báo chí xử phạt 23 cơ quan báo chí vì đăng tải nội dung quảng bá cuốn sách. HRW cho biết hơn một chục nhà báo cũng bị cảnh cáo, đình chỉ công tác hoặc sa thải do bị cho là có liên quan đến việc giới thiệu tác phẩm.
Những người bị bắt
Ông Nguyễn Thành Nam, 65 tuổi, bị bắt ngày 27/6. Ông là đồng sáng lập, cựu Tổng giám đốc FPT và người sáng lập FUNiX, đơn vị đào tạo trực tuyến về công nghệ phần mềm. Năm 2019, ông từng được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc ghi nhận vì những đóng góp trong việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Ông cũng từng giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại Đại học VinUniversity và cho biết đã phát triển nội dung bài giảng thành cuốn sách.
Ông Trần Việt Anh, 33 tuổi, bị bắt vì quảng bá tác phẩm. Ông là người sáng lập Spiderum, nền tảng thảo luận trực tuyến được thành lập năm 2016 và thu hút nhiều người trẻ Việt Nam. Theo HRW, đến tháng 7/2026, kênh YouTube của Spiderum có khoảng 1,19 triệu người đăng ký; nền tảng này sau đó đã bị đình chỉ.
Ngày 11 và 12/7, công an bắt giữ ba lãnh đạo của Nhà xuất bản Hội Nhà văn có tên trong cuốn sách: bà Nguyễn Thúy Hằng, 50 tuổi, giám đốc; ông Đào Bá Đoan, 55 tuổi, tổng biên tập; và ông Nguyễn Văn Yên, 64 tuổi, biên tập viên. Báo Công an cho biết cả ba bị tạm giữ vì tham gia biên tập, sửa chữa, xuất bản và quảng bá tác phẩm.
HRW lên tiếng
Elaine Pearson, Giám đốc khu vực châu Á của HRW, cho rằng các vụ bắt giữ gửi đi thông điệp gây lo ngại tới giới viết lách, báo chí và xuất bản tại Việt Nam. Bà nhận định phản ứng đối với cuốn sách cho thấy ngay cả những nhân vật có vị trí trong lĩnh vực kinh doanh, xuất bản và truyền thông cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các tranh luận liên quan đến tác phẩm.
HRW cho rằng việc bắt giữ những người tham gia xuất bản một cuốn sách về Hồ Chí Minh đặt ra vấn đề về quyền tự do biểu đạt. Cơ quan này tiếp tục kêu gọi chính quyền Việt Nam hủy các cáo buộc và trả tự do cho cả năm người.
Nguồn: hrw.org
