Trong hai ngày 7–8/10/2026, tại Hà Nội, Học viện Ngoại giao tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 với chủ đề “Cạnh tranh, Kết nối và Hợp tác: Biển Đông và Trật tự hàng hải khu vực”. Các thảo luận tập trung vào quản lý tranh chấp, bảo vệ kết nối hàng hải, thúc đẩy hợp tác thực chất và xây dựng trật tự khu vực dựa trên luật pháp quốc tế.
Quản lý tranh chấp, ngăn ngừa nguy cơ leo thang căng thẳng
Các diễn giả nhận định Biển Đông tiếp tục đối mặt với cạnh tranh chiến lược lâu dài. Những hoạt động vùng xám có thể làm thay đổi tình hình thực địa và suy giảm lòng tin giữa các bên. Vì vậy, việc kiểm soát hành vi có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng và tìm kiếm giải pháp hòa bình cho các tranh chấp là yêu cầu cấp thiết.
Các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS), đối thoại và các cơ chế quản lý khủng hoảng. Những đề xuất được đưa ra gồm xây dựng quy tắc tránh va chạm trên biển cho lực lượng cảnh sát biển, tăng cường nhận thức về tình hình trên biển, thiết lập đường dây nóng và chia sẻ thông tin. ASEAN và Trung Quốc được kỳ vọng thúc đẩy Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu quả và phù hợp với luật pháp quốc tế.
Bảo vệ tuyến hàng hải và hạ tầng thiết yếu
Hội thảo nhấn mạnh Biển Đông có mối liên hệ chặt chẽ với các tuyến hàng hải chiến lược khác, trong đó có eo biển Hormuz và Malacca. Gián đoạn tại một điểm có thể ảnh hưởng đến toàn bộ mạng lưới kết nối khu vực, đòi hỏi các quốc gia tăng cường phối hợp và chuẩn bị phương án ứng phó khủng hoảng.
Để nâng cao khả năng chống chịu, các chuyên gia đề xuất đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và tuyến vận chuyển, củng cố năng lực dự trữ, nâng cấp hạ tầng và ứng dụng công nghệ giám sát. Đối với hệ thống cáp ngầm dưới biển, cần đa dạng hóa tuyến cáp, làm rõ trách nhiệm bảo đảm an ninh và tăng cường hợp tác giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế, khu vực cùng khu vực công và tư nhân.
Thúc đẩy hợp tác thực chất từ những lợi ích chung
Các lĩnh vực được đề xuất ưu tiên hợp tác gồm tìm kiếm cứu nạn, bảo đảm an toàn cho ngư dân, ứng phó thiên tai, nghiên cứu khoa học biển, quản lý nghề cá, bảo vệ môi trường, chia sẻ thông tin và đào tạo nhân lực.
Hội thảo cũng đề cập vai trò của khoa học và công nghệ trong thúc đẩy hợp tác, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ luật pháp quốc tế, bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia. Thay vì tập trung xây dựng cơ chế mới, các bên cần nâng cao hiệu quả của những cơ chế hiện có, từng bước hình thành quy trình và tiêu chuẩn hợp tác lâu dài.
Hợp tác nghề cá giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Vịnh Bắc Bộ, cùng các hoạt động phối hợp giữa Việt Nam và Philippines, được nêu như những kinh nghiệm có thể tham khảo. Một số ý kiến cũng đề xuất ASEAN từng bước thể chế hóa các lĩnh vực hợp tác khả thi, trong đó có hạ tầng chiến lược và cáp ngầm dưới biển.
Xây dựng trật tự hàng hải bao trùm, dựa trên luật pháp quốc tế
Các đại biểu cho rằng Biển Đông vừa là khu vực tồn tại nhiều tranh chấp phức tạp, vừa là mắt xích quan trọng trong mạng lưới thương mại, năng lượng, dữ liệu và hệ sinh thái khu vực. Do đó, việc duy trì trật tự ổn định cần dựa trên luật pháp quốc tế, với UNCLOS là khuôn khổ nền tảng.
ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+) được kỳ vọng tiếp tục phát huy vai trò trung tâm trong xây dựng lòng tin, bảo vệ lợi ích chung và kết nối các bên. Một trật tự hàng hải bao trùm cũng cần tạo điều kiện để các quốc gia vừa và nhỏ tham gia xây dựng chuẩn mực, bảo vệ lợi ích hợp pháp và nâng cao năng lực ứng phó.
Nhấn mạnh vai trò của đối thoại và thế hệ lãnh đạo trẻ
Hội thảo Biển Đông lần thứ 18 bế mạc chiều 8/10/2026. Phát biểu tại phiên bế mạc, Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, nhấn mạnh rằng hòa bình và ổn định tại Biển Đông không chỉ phụ thuộc vào việc giải quyết các tranh chấp, mà còn đòi hỏi các quốc gia xây dựng hệ thống luật lệ có tính dự báo, tăng cường khả năng tự cường và thúc đẩy hợp tác thực chất.
Bên lề hội thảo, các hoạt động như Đối thoại Đông Nam Á, Đối thoại Đông Nam Á – Thái Bình Dương, Chương trình Lãnh đạo trẻ và công bố Báo cáo Biển Đông thường niên tiếp tục tạo không gian trao đổi về các vấn đề biển. Phiên Lãnh đạo trẻ ghi nhận những đề xuất, sáng kiến từ các diễn giả trẻ quốc tế nhằm củng cố trật tự hàng hải khu vực và thúc đẩy hợp tác ngay cả khi còn tồn tại bất đồng và cạnh tranh chiến lược.
Nguồn: European Union in Vietnam
